Scenariusz

Temat: Poznajemy świat zawodów

I. Cele - uczniowie powinni umieć:

• systematyzować zdobyte wcześniej informacje dotyczące różnych zawodów,
• charakteryzować daną grupę zawodową (środowisko pracy, wykonywane czynności, przedmiot pracy, zagrożenia),
• wskazywać zawody poszukiwane na rynku pracy oraz wymagania stawiane przed pracownikiem przez pracodawcę,
• posługiwać się charakterystyką zawodu przygotowaną przez profesjonalistów z Ochotniczych Hufców Pracy (OHP).

II. Podstawy teoretyczne.

Zakłada się, że preorientacja zawodowa powinna być prowadzona już w szkole podstawowej, oczywiście w formie i treści odpowiednio dostosowanej do danej grupy wiekowej uczniów. Ponieważ zajęcia edukacyjne na temat „Poznajemy świat zawodów” przeznaczone są dla uczniów VI klasy szkoły podstawowej, więc część zajęć będzie przeprowadzona w formie zabawy, a część jako uproszczona teoretyczna podstawa wiedzy o zawodach. W celu scharakteryzowania środowisk zawodowych, ze względu na przedmiot pracy, posłużono się teorią B.A. Klimowa (Lelińska, 2006) oraz jego opisami zawodów i charakterystycznych czynności zawodowych.

III. Organizacja zajęć:

IV. Treści kształcenia:

V. Szczegółowy scenariusz zajęć.

Wprowadzenie

Prowadzący sprawdza zadaną wcześniej uczniom pracę domową. Zadaniem każdego było znalezienie jak największej ilości informacji o wybranym przez niego zawodzie. Osoby zgłaszające się proszone są o przedstawienie efektów swojej pracy. Podczas podsumowania prowadzący przypomina podstawowe źródła wiedzy o zawodach:

Część zasadnicza

1. Charakterystyki zawodów

Prowadzący dzieli uczniów klasy na grupy (zgodnie z materiałem przygotowanym w ramach pracy domowej - np. razem pracują osoby, które przygotowały wiadomosci na temat pracy policjanta; w drugiej grupie osoby, które scharakteryzowały pracę lekarza itd.). Ich zadaniem jest wypisanie na kartkach kompetencji (cech reprezentowanych przez wiedzę, umiejętności i zdolności oraz cech osobowościowych) istotnych w danym zawodzie, np. odporność na stres, dobry wzrok, sprawność fizyczna, cierpliwość. Ma to pomóc uczniom w uświadomieniu sobie rozlicznych kompetencji przydatnych podczas wykonywania danego zawodu.

2. Kalambury.

Uczniowie w grupach wybierają cztery najistotniejsze, ich zdaniem, w danym zawodzie kompetencje i reprezentanci grup za pomocą gestów, krótkich scenek przedstawiają je pozostałym uczestnikom zajęć. Oni zaś starają się odgadnąć o jakim zawodzie jest mowa. Przykłady:

–	sprawność fizyczna, uczciwość, inteligencja, odporność na stres - policjant,
–	cierpliwość, elokwencja, umiejętność pracy z ludźmi, inteligencja - nauczyciel.



3. Plakaty.

Uczniowie w grupach zastanawiają się nad opisem środowiska pracy i jego specyfiką, przedmiotem pracy, zagrożeniami występującymi w czasie wykonywania danego zawodu. Ich zadaniem jest przygotowanie plakatu ilustrującego w prosty sposób te zagadnienia tak, aby pozostałe grupy uczniów mogły dowiedzieć się czegoś nowego o tym zawodzie.

4. Prezentacja plakatów.
   
   
5. Przerwa.

Podczas przerwy prowadzący umieszcza w widocznym miejscu następujące hasła: człowiek-człowiek, człowiek-przyroda, człowiek-technika, człowiek-systemy znaków, człowiek-obraz artystyczny (człowiek-artystyczny wizerunek).

6. Dopasowywanie.

Prowadzący prosi, aby poszczególni uczniowie spróbowali określić, do jakiego typu zawodów (człowiek-człowiek, człowiek-przyroda, człowiek-technika, człowiek-systemy znaków, człowiek-obraz artystyczny) należy omawiany przez nich zawód. Potem następuje wspólna korekta propozycji uczniów oraz opisanie poszczególnych typów zawodów (prowadzący rozdaje załączniki nr 1 i 2). Bardzo cenne będą tutaj uwagi uczniów na temat trudności w przyporządkowaniu określonego zawodu tylko do jednego typu. Należy podkreślić, że istnieje wiele obszarów pracy w danym zawodzie - i tak np. mechanik pracuje z narzędziami i maszynami, ale również istotny jest jego kontakt z ludźmi. Można też zapytać uczestników, jak opierając się na zdobytych informacjach widzą siebie w wybranym wcześniej (bez posiadania tej wiedzy) zawodzie.

7. Ogłoszenia.

Cel: zwrócenie uwagi na wymogi rynku pracy i jego zmienność oraz na wagę wymogów rynku pracy dla świadomego wyboru drogi kariery zawodowej. Prowadzący rozdaje uczestnikom gazety z ogłoszeniami o pracy i prosi, aby każda grupa poszukała ogłoszeń pracodawców dotyczących opracowywanego zawodu, ze szczególnym zwróceniem uwagi na liczbę takich ogłoszeń oraz kompetencje pracownika pożądane przez pracodawców.

8. Filmy zawodoznawcze.

W ramach zajęć może nastąpić projekcja filmów dydaktycznych wyprodukowanych przez OHP - wybieramy film o zawodzie, który najbardziej interesuje uczestników zajęć (np. fotograf, instruktor fitness, zawody przyszłości).

VI. Bibliografia:

1. Bielak B.: Vademacum wyboru zawodu - kalejdoskop zawodów. Artykuł opublikowany 24 września 2004 roku w czasopiśmie elektronicznym „Edukator Zawodowy” - www.koweziu.edu.pl/edukator/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=49.
2. Lelińska K.: Zawodoznawstwo w planowaniu kariery. Warszawa: OHP, 2006.
3. Sienkiewicz Ł.: Standardy kwalifikacji wybranych stanowisk pracy. Metodologia - budowa - zastosowanie. Prezentacja dostępna w Internecie: equal.spp.org.pl/strony/pliki/System_Certyfikacji.ppt. Ostatni dostęp: 06.11.08.
4. Turska E.: Od zabawy do pracy. Katowice: „Śląsk”, 2000.
5. Wojtasik B.: Warsztat doradcy zawodu: aspekty pedagogiczno-psychologiczne. Warszawa: Wydaw. Szkolne PWN, 1997.

Czym jest zawód?

„Zawód” można rozumieć jako system wiadomości, umiejętności i predyspozycji przypisany danemu człowiekowi. Mówimy: „on opanował zawód”, „on ma zawód”. Zawodem też nazywamy różnorodne działania (tak jak i pracę). W końcu, zawodem możemy nazwać wszystko, co jest działaniem niezbędnym dla społeczności, i jest (na skutek podziału pracy) ograniczone fizycznymi i duchowymi możliwościami człowieka, dającym mu możliwości istnienia i rozwoju. Jest jeszcze pojęcie specjalisty. Znaczeniowo jest ono bliskie pojęciu „zawód” i odpowiada różnorodnym sferom pracy w obszarach zawodów. Przecież nie ma obecnie kogoś takiego jak „nauczyciel w ogóle” - jest albo nauczyciel matematyki, albo nauczyciel geografii itd. To samo można powiedzieć o innych zawodach: jest lekarz pediatra, stomatolog, chirurg...; prawnik - adwokat, prokurator, notariusz...; ślusarz - ślusarz-mechanik, ślusarz narzędziowy itd.

Świat zawodów zmienia się. Ludzie tworzą nowe zawody; łączą je, rozdzielają lub likwidują. W zależności od przedmiotu pracy wszystkie zawody można podzielić na pięć typów:

Głównym przedmiotem zainteresowania w tym typie zawodów jest przyroda. Występują tu takie zawody, jak: hodowca roślin, zootechnik, bakteriolog, farmer, hodowca zwierząt, ogrodnik, laborant w ośrodkach doświadczalnych itd. Wśród zawodów typu <człowiek-przyroda> można wydzielić zawody, których przedmiotem pracy są: organizmy roślinne, organizmy zwierzęce, mikroorganizmy. Przedstawiony podział nie oznacza, że praca człowieka skierowana jest tylko na wskazane wyżej przedmioty pracy. Na przykład hodowcy roślin, pracując w kolektywie, wykorzystują różnorodną technikę i zajmują się zagadnieniami dotyczącymi ekonomicznej oceny pracy. Głównym jednak przedmiotem ich uwagi jest troska o hodowlę roślin.

Przy wyborze zawodów tego typu bardzo ważne jest zwrócenie szczególnej uwagi na własny stosunek do przyrody: zarówno jako do miejsca odpoczynku, jak i do warsztatu pracy. Jest jeszcze jeden ważny warunek, który należy brać pod uwagę wybierając zawód. Osobliwości biologicznych obiektów pracy zawierają się w tym, że są one złożone, zmienne (rządzą nimi wewnętrzne prawa). I rośliny, i zwierzęta, i mikroorganizmy żyją, rosną, rozwijają się, a także chorują, giną. Dlatego pracownik nie tylko powinien wiele o nich wiedzieć, ale również przewidywać zmiany w nich zachodzące.

W tym typie zawodów głównym, wiodącym przedmiotem pracy są obiekty techniczne (maszyny, mechanizmy), materiały, rodzaje energii. Zawody w tym obszarze to: rębacz, stolarz, technik metalurg, inżynier mechanik, architekt, elektromonter, radiomechanik itp. Oczywiście, praca w tym przypadku skierowana jest nie tylko na technikę, ale na całą dziedzinę obiektów technicznych i ich techniczne właściwości. Wśród zawodów typu <człowiek-technika> można wyodrębnić następujące grupy - zawody:

Od pracownika, zatrudnionego przy przeróbce, przekształceniu, przemieszczeniu albo ocenie technicznej obiektów, wymaga się dokładności i określonej odpowiedzialności. Ponieważ obiekty techniczne zawsze są wytwarzane przez człowieka, w świecie techniki istnieją szerokie możliwości tworzące postęp oparty na pomyśle, na „twórczości technicznej”. Od tej grupy pracowników wymaga się więc, na równi z podejściem twórczym, wysokiej wewnętrznej dyscypliny.

W tym typie zawodów głównym, wiodącym „przedmiotem” pracy są ludzie. Ten typ reprezentują zawody: lekarz, nauczyciel, psycholog, fryzjer, stylista, wizażysta, przewodnik, menedżer, kierownik grupy artystycznej i in. Można tu wydzielić zawody związane z:

Dla osiągnięcia sukcesu w tych zawodach niezbędne jest zdobycie umiejętności nawiązywania i podtrzymywania kontaktów między ludźmi, rozumienia ludzi, negocjowania, a także opanowanie wiadomości z zakresu niektórych obszarów produkcji, nauki i sztuki. Krótki zarys cech osobowościowych, które są ważne podczas wykonywania tego rodzaju zawodów może wyglądać następująco:

Głównym, wiodącym przedmiotem pracy w tym typie zawodów są umowne znaki, cyfry i kody, istniejące i sztuczne języki. Zawody reprezentujące ten typ to: tłumacz, kreślarz, inżynier, topograf, sekretarka-maszynistka, programista itp. Zawody typu <człowiek-systemy znaków> występują w takich grupach, jak zawody:

Pracownikom, żeby osiągnąć sukces w pracy w zawodach tego typu, potrzebne są specjalne predyspozycje umysłowe do poruszania się w świecie - wydawać by się mogło - suchych znaczeń; odejście od własności przedmiotowych otaczającego świata i koncentrowanie się na informacjach, które niosą ze sobą różne sygnały.

Głównym przedmiotem pracy w tym typie zawodów jest wizerunek artystyczny, sposoby jego budowania. Zawody charakterystyczne dla tego typu to: artysta, malarz, muzyk, grafik, rzeźbiarz, literat. Zawody typu <człowiek-artystyczny wizerunek> uwzględniają zawody związane z pracą:

* Bolesław Bielak: Vademacum wyboru zawodu - kalejdoskop zawodów. Artykuł opublikowany 24 września 2004 roku w czasopiśmie elektronicznym „Edukator Zawodowy” - www.koweziu.edu.pl/edukator/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=49.

Słowniczek zawodów

Podział zawodów ze względu na przedmiot pracy:

<CZŁOWIEK-CZŁOWIEK>

<CZŁOWIEK-PRZYRODA>

<CZŁOWIEK-TECHNIKA> (urządzenia, aparaty, maszyny, narzędzia, systemy techniczne, surowce)

<CZŁOWIEK-SYSTEMY ZNAKÓW> (cyfry, kody, języki naturalne i sztuczne)

<CZŁOWIEK-ARTYSTYCZNY WIZERUNEK>